فصل دوم [ اسرار تطهير با آب و خاك ] بعض از اهل معرفت گويد كه « طهور يا با آب است ، كه سرّ حياتى است ، كه آن اصل علم است براى مشاهدهء حىّ قيّوم تعالى ؛ قالَ - تَعالى - : وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً * لِنُحْيِيَ بِهِ « 1 » ، وَقالَ - جَلَّ وَعَلا - : وَ يُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَ يُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطانِ « 2 » ؛ و يا خاك ، كه آن اصلِ نشئهء انسان است ؛ قالَ - عَزَّ مِنْ قائِلٍ - : مِنْها خَلَقْناكُمْ « 3 » ، وَ قالَ - جَلَّ وَ عَلا - : فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً « 4 » ؛ و اين براى آن است كه تفكّر كنى در ذات خود ، و معرفت پيدا كنى كه كى تو را ايجاد فرموده و از چه آفريده و براى چه ايجاد كرده ؛ پس خاضع او شوى و تكبّر را از سر بگذارى ، زيرا كه خاك اصل در ذلّت و مسكنت است » « 5 » انتهى . نويسنده گويد : اصل آبْ رحمت اطلاقى وجود است ؛ قال تعالى : وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ « 6 » .

--> ( 1 ) - « و از آسمان آبى پاك كننده فرو فرستاديم تا بدان زنده كنيم . . . » . ( الفرقان ( 25 ) : 48 - 49 ) ( 2 ) - « و بر شما از آسمان آبى فرود مىآورد تا بدان تطهيرتان كند و پليدى شيطان را از شمابزدايد » . ( الأنفال ( 8 ) : 11 ) ( 3 ) - « از آن ( خاك ) آفريديمتان » . ( طه ( 20 ) : 55 ) ( 4 ) - « . . . پس اگر آب نيافتيد بر خاك پاك تيمّم كنيد » . ( النساء ( 4 ) : 43 ؛ المائدة ( 5 ) : 6 ) ( 5 ) - أسرار العبادات وحقيقة الصلاة ، ص 16 . ( 6 ) - « و از آب هر چيز زنده‌اى را آفريديم » . ( الأنبياء ( 21 ) : 30 )